Toán sớm cho bé: đếm, so sánh và cảm nhận con số quan trọng thế nào

Khi nghĩ đến việc chuẩn bị cho con đi học, nhiều ba mẹ nghĩ ngay đến đọc chữ. Toán thường đến sau, như một môn “để lên lớp 1 rồi tính”. Nhưng nghiên cứu cho thấy những hiểu biết rất đơn giản về con số, như đếm đúng, biết nhóm nào nhiều hơn, nhận ra số 3 là “ba cái”, lại là nền móng quan trọng bậc nhất cho việc học sau này.

Toán sớm dự báo việc học sau này

Năm 2007, nhóm nhà nghiên cứu do Greg Duncan dẫn đầu gộp dữ liệu từ sáu nghiên cứu dài hạn, theo dõi khoảng 36.000 trẻ ở Mỹ, Canada và Anh. Họ thấy rằng kỹ năng toán và đọc khi bắt đầu vào lớp mẫu giáo lớn là yếu tố dự báo mạnh nhất cho thành tích học tập về sau ¹. Điều bất ngờ: kỹ năng toán sớm dự báo khả năng đọc sau này tốt ngang với kỹ năng đọc sớm, trong khi kỹ năng đọc sớm lại không dự báo được kết quả toán ¹.

Một phân tích tiếp theo trên cùng các bộ dữ liệu, do Trung tâm Nghiên cứu Giáo dục Mầm non quốc gia Mỹ (NCRECE) tổng hợp, cũng ghi nhận kỹ năng toán sớm dự báo mạnh cho kết quả toán, khoa học và cả đọc sau này ⁶.

Điều này không có nghĩa ba mẹ phải cho con học phép cộng trừ từ 3 tuổi. Những gì các nghiên cứu đo là hiểu biết rất căn bản: đếm, nhận biết số, so sánh nhiều ít, hình dạng. Chính nhóm tác giả cũng gợi ý rằng cách học qua chơi có thể xây dựng các kỹ năng này ¹.

“Cảm nhận con số” là gì?

Đếm thuộc lòng “một, hai, ba… mười” chưa phải là hiểu số. Một bé hiểu số thật sự sẽ biết rằng khi đếm năm quả cam, con số cuối cùng “năm” cho biết có bao nhiêu quả. Bé cũng biết 5 nhiều hơn 3, và số 8 nằm xa số 1 hơn số 4. Đó là cảm nhận con số, thứ được xây dần qua hàng trăm lần đếm, so sánh, chia đồ trong đời sống hằng ngày.

Lời nói về con số ở nhà tạo ra khác biệt

Nhóm của nhà tâm lý học Susan Levine (Đại học Chicago) ghi hình 44 trẻ cùng cha mẹ tại nhà, năm lần, khi trẻ từ 14 đến 30 tháng tuổi. Họ ước tính số từ chỉ con số mà trẻ nghe mỗi tuần dao động rất lớn, từ khoảng 28 đến 1.799 từ ². Trẻ được nghe nhiều từ chỉ con số hơn hiểu ý nghĩa của các con số tốt hơn khi được kiểm tra sau đó ².

Dùng từ chỉ con số thường xuyên là quan trọng, kể cả khi trẻ chưa hiểu ngay ý nghĩa của chúng.

Đại học Chicago, tóm tắt nghiên cứu của Susan Levine [2]

Tin vui là cách làm rất đơn giản: đếm bậc thang khi leo, đếm cúc áo khi mặc đồ, hỏi “Con muốn mấy miếng dưa?”. Mỗi lần như vậy là một lần con được nghe con số gắn với đồ vật thật.

Trò chơi bàn cờ số: 4 buổi, mỗi buổi 15 phút

Hai nhà nghiên cứu Robert Siegler và Geetha Ramani cho trẻ mẫu giáo (khoảng 4,5 tuổi) chơi một bàn cờ đơn giản gồm 10 ô đánh số từ 1 đến 10. Trẻ quay kim, đi 1 hoặc 2 ô và đọc to số trên ô. Chỉ sau bốn buổi, mỗi buổi 15 phút trong hai tuần, nhóm chơi cờ số xếp thứ tự số và ước lượng vị trí số tốt hơn rõ rệt so với nhóm chơi cờ màu cùng thời lượng ³. Thử nghiệm này được Trung tâm What Works Clearinghouse của Bộ Giáo dục Mỹ xếp vào mức đạt chuẩn bằng chứng không bảo lưu, mức cao nhất của họ ³.

Điều đáng chú ý là bàn cờ màu không mang lại lợi ích tương tự. Chính việc nhìn, nói và di chuyển theo con số trên một hàng thẳng giúp bé hình dung số lớn dần theo thứ tự.

Ở mỗi độ tuổi, bé làm được gì với con số

1. 2–3 tuổi

   Nhận ra “một” và “nhiều”, so sánh to – nhỏ, thích đếm theo người lớn dù có thể đếm sót. Ba mẹ cứ đếm to mọi thứ quanh nhà ².

2. 3–4 tuổi

   CDC gợi ý ba mẹ cùng con đếm những thứ đơn giản như ngón tay, đồ chơi, quả chuối ⁵. Bé bắt đầu đếm từng vật một và hiểu số cuối là tổng số.

3. 4–5 tuổi

   Đến khoảng 5 tuổi, bé thường đếm được đến 10 và gọi tên một số chữ số từ 1 đến 5 khi được chỉ vào ⁴. Bé so sánh được nhóm nào nhiều hơn, ít hơn.

4. 5–6 tuổi

   Bé có thể cộng bằng hình, nhận ra quy luật lặp lại, hiểu “thêm vào” và “bớt đi” qua đồ vật thật.

Gợi ý chơi toán mỗi ngày

• Đếm khi làm việc nhà: chia đũa, xếp dép, đếm quần áo phơi.
• Hỏi so sánh: “Đĩa nào nhiều kẹo hơn?”, “Cây bút nào dài hơn?”
• Chơi cờ cá ngựa hoặc tự vẽ bàn cờ 1 đến 10, cho con đọc to số khi đi ³.
• Tìm hình khối quanh nhà: đồng hồ hình tròn, cửa sổ hình chữ nhật.
• Đừng biến thành bài kiểm tra. Con đếm sai thì đếm lại cùng con, vui vẻ.

Toán sớm không cần sách vở dày hay giờ học nghiêm túc. Những phút đếm bậc thang, chia bánh, chơi cờ cùng ba mẹ chính là những bài học toán đầu tiên, và cũng là những bài học có sức nặng lâu dài.