Mỗi ngày bé học bao lâu là đủ? Sự tập trung của trẻ 1–5 tuổi

“Con mới tô được hai dòng đã đòi đi chơi.” “Cháu chẳng chịu ngồi yên quá năm phút.” Đây là những lời than rất quen của ba mẹ có con nhỏ. Tin vui là: với trẻ mầm non, chuyện đó thường hoàn toàn bình thường. Sự tập trung là một kỹ năng lớn dần theo tuổi, và cách giúp con không phải là ép con ngồi lâu hơn, mà là chọn đúng độ dài và đúng cách học.

Sự tập trung lớn dần theo tuổi

Theo danh sách mốc phát triển của CDC Hoa Kỳ, đến khoảng 5 tuổi, phần lớn trẻ có thể chú ý vào một hoạt động trong khoảng 5 đến 10 phút ¹. CDC cũng lưu ý đây là những việc mà từ 75% trẻ trở lên làm được ở độ tuổi đó, tức là có bé sớm hơn, có bé muộn hơn một chút ¹.

Nếu một đứa trẻ 5 tuổi tập trung được chừng ấy phút, thì bé 2–3 tuổi chỉ chú ý được ngắn hơn là chuyện đương nhiên. Vì vậy, thay vì đặt mục tiêu “mỗi ngày học 30 phút”, ba mẹ nên nghĩ theo đơn vị nhỏ hơn: một hoạt động ngắn, trọn vẹn, kết thúc khi con vẫn còn vui.

1. 1–2 tuổi

   Vài phút cho mỗi trò, theo hứng của con. Xem tranh, chỉ hình, vẽ nguệch ngoạc cùng ba mẹ. Con quay đi là được phép dừng.

2. 2–3 tuổi

   Một hoạt động ngắn như tô màu một hình, nối vài cặp. Ba mẹ ngồi cạnh và trò chuyện là chính.

3. 3–4 tuổi

   Có thể làm trọn một tờ đơn giản. Xen giữa các hoạt động bằng một trò vận động nhỏ.

4. 4–5 tuổi

   Khoảng 5–10 phút cho một hoạt động là mức phổ biến ¹. Có thể làm hai tờ, nghỉ giữa chừng.

Các mốc trong bảng trên là gợi ý thực hành để ba mẹ dễ hình dung, không phải chuẩn cứng. Quan sát con mỗi ngày vẫn là thước đo tốt nhất.

Ngồi lâu không có nghĩa là học nhiều

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị trẻ dưới 5 tuổi không nên bị giữ một chỗ (như ngồi xe đẩy, ghế ăn) quá 1 giờ mỗi lần và không nên ngồi yên trong thời gian dài ². Trẻ 1–4 tuổi cần ít nhất 180 phút vận động mỗi ngày, với nhiều kiểu hoạt động khác nhau ². WHO cũng khuyên khi trẻ ngồi yên thì nên dành thời gian đó để đọc sách, kể chuyện cùng người lớn ².

Điều chúng ta thực sự cần làm là trả lại thời gian chơi cho trẻ.

TS. Juana Willumsen, WHO (2019)

Môi trường xung quanh cũng ảnh hưởng nhiều đến sự tập trung. Trong một thí nghiệm, trẻ mẫu giáo học sáu bài khoa học trong một phòng học được trang trí dày đặc thì bị phân tâm nhiều hơn, mất tập trung lâu hơn và học được ít hơn so với khi tường được dọn trống ³. Ở nhà, một góc bàn gọn gàng, chỉ có tờ giấy và vài cây bút, sẽ giúp con dễ chú ý hơn.

Thứ tự các hoạt động cũng đáng để ý. Một nghiên cứu cho 60 trẻ 4 tuổi xem 9 phút phim hoạt hình nhịp nhanh, xem phim giáo dục hoặc vẽ tranh; ngay sau đó, nhóm xem phim nhịp nhanh làm các bài kiểm tra về tự điều chỉnh và trí nhớ làm việc kém hơn hai nhóm còn lại ⁵. Vì vậy, nếu có thể, đừng để con xem hoạt hình ngay trước giờ tô vẽ.

Chơi xong, con lại tập trung tốt hơn

Báo cáo về vai trò của chơi của AAP ghi nhận rằng trẻ chú ý vào bài học tốt hơn sau giờ chơi tự do ⁴. Báo cáo cũng nêu những trò quen thuộc như “Simon nói” (làm theo lệnh chỉ khi nghe đúng câu mở đầu) giúp trẻ tập kiểm soát hành động và đã được chứng minh cải thiện các kỹ năng điều hành ⁴. Nói cách khác, chạy nhảy một chút trước giờ học không làm mất thời gian, mà giúp con sẵn sàng hơn.

Ở Việt Nam, một số trường mầm non tại TP.HCM tổ chức “lớp tiểu học giả định” để trẻ 5 tuổi làm quen với việc ngồi vào bàn chừng 15 phút và tập lắng nghe, thay vì học trước chương trình lớp 1 ⁶. Cách làm này dựa trên hiểu biết rằng trẻ mầm non học qua chơi, nên các khoảng học ngắn mới phù hợp với lứa tuổi ⁶.

Một nhịp học ngắn mỗi ngày

1. Chọn một giờ cố định khi con đã ăn, đã ngủ đủ, chẳng hạn sau bữa sáng cuối tuần hoặc sau giờ tắm tối.
2. Vận động trước vài phút: nhảy theo nhạc, chơi “Simon nói”, đi thăng bằng trên một đường kẻ.
3. Chỉ chuẩn bị một tờ và vài cây bút. Dọn đồ chơi, tắt tivi.
4. Bắt đầu bằng phần dễ để con có cảm giác “mình làm được”.
5. Dừng khi con còn vui, kể cả khi tờ giấy chưa xong. Hôm sau làm tiếp.
6. Khen nỗ lực cụ thể: “Con đã tô cẩn thận từng nét đấy”, thay vì chỉ nói “giỏi quá”.

Khi nào nên để ý thêm

Mỗi bé có nhịp riêng, và việc con nhanh chán bài tập không có nghĩa là con có vấn đề. Tuy nhiên, CDC nhấn mạnh danh sách mốc phát triển không thay thế cho việc sàng lọc chuyên môn ¹. Nếu con gần 5 tuổi mà hầu như không thể chú ý vào bất kỳ việc gì, kể cả trò chơi con thích, hoặc ba mẹ có cảm giác điều gì đó chưa ổn, hãy trao đổi với bác sĩ nhi để được tư vấn.

Còn lại, hãy nhớ: mười phút vui vẻ mỗi ngày, lặp lại đều đặn, sẽ giúp con nhiều hơn một buổi chiều dài ép con ngồi vào bàn. Sự tập trung, cũng như chiều cao, cần thời gian để lớn.