Bé 1–5 tuổi · 7 phút đọc · 16/10/2026
Chơi không phải là phí thời gian. Từ báo cáo “The Power of Play” của AAP đến tổng quan của LEGO Foundation, nghiên cứu cho thấy trẻ mầm non học sâu nhất khi được chơi, nhất là khi có người lớn đồng hành.
“Đi học mầm non mà về chỉ thấy kể chơi.” Không ít ba mẹ lo lắng như vậy, nhất là khi xung quanh có nhiều lớp dạy chữ, dạy toán sớm. Nhưng các tổ chức nhi khoa và giáo dục hàng đầu thế giới đều có chung một thông điệp: với trẻ dưới 6 tuổi, chơi chính là cách học, và là cách học hiệu quả nhất.
Năm 2018, Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) công bố báo cáo “The Power of Play” (Sức mạnh của chơi). Báo cáo cho biết việc chơi phù hợp với lứa tuổi, cùng cha mẹ và bạn bè, là cơ hội đặc biệt để phát triển các kỹ năng cảm xúc – xã hội, nhận thức, ngôn ngữ và tự điều chỉnh, những nền tảng của chức năng điều hành và một bộ não biết sống cùng người khác 1.
Chơi không phải chuyện phù phiếm; chơi là xây dựng bộ não.
AAP, The Power of Play (2018)
Theo AAP, nghiên cứu cho thấy chơi có thể giúp trẻ lập kế hoạch, sắp xếp, hòa hợp với người khác và điều chỉnh cảm xúc tốt hơn, đồng thời hỗ trợ ngôn ngữ, toán và kỹ năng xã hội 2. Chơi còn giúp trẻ vượt qua căng thẳng: trong một nghiên cứu, những trẻ 3–4 tuổi đang lo lắng được chơi 15 phút có khả năng bớt căng thẳng cao gấp đôi so với các bạn chỉ ngồi nghe kể chuyện 2.
Đáng lo là thời gian chơi của trẻ đang bị thu hẹp. Báo cáo của AAP dẫn số liệu cho thấy thời gian chơi của trẻ em Mỹ đã giảm 25% từ năm 1981 đến 1997, và các chương trình mầm non chịu áp lực thêm nội dung dạy trực tiếp, bớt đi việc học qua chơi 1.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khi đưa ra khuyến nghị về vận động cho trẻ dưới 5 tuổi, cũng nhấn mạnh rằng điều thực sự cần làm là trả lại thời gian chơi cho trẻ 6. UNICEF thì xem học qua chơi là con đường giúp trẻ trở thành người học suốt đời, đồng thời phát triển toàn diện 5.
Tổng quan nghiên cứu của LEGO Foundation năm 2017 mô tả những trải nghiệm học qua chơi thường mang năm đặc điểm 3:
Không phải trò chơi nào cũng có đủ năm điều này cùng lúc. Nhưng khi thấy con cười, mải mê, hỏi han, làm đi làm lại một việc, đó là dấu hiệu con đang học rất sâu.
Học qua chơi nằm trên một dải liên tục: một đầu là chơi tự do do trẻ hoàn toàn làm chủ, ở giữa là chơi có hướng dẫn và các trò chơi có luật, đầu kia là dạy trực tiếp do người lớn điều khiển 3. AAP định nghĩa chơi có hướng dẫn là hoạt động vui vẻ do trẻ dẫn dắt, trong đó người lớn khéo léo sắp đặt môi trường để trẻ học tốt nhất 1.
Một tổng quan có hệ thống của Đại học Cambridge năm 2022 đã xem xét 39 nghiên cứu về chơi có hướng dẫn. Kết quả cho thấy chơi có hướng dẫn giúp trẻ tiến bộ hơn so với dạy trực tiếp ở kỹ năng toán sớm, hiểu biết về hình khối và khả năng chuyển đổi linh hoạt giữa các nhiệm vụ; ở các kết quả khác, chưa thấy khác biệt 4. So với chơi tự do, chơi có hướng dẫn giúp trẻ học từ vựng về không gian tốt hơn 4. Các tác giả cũng lưu ý cách hiểu và cách tổ chức “chơi có hướng dẫn” còn khác nhau giữa các nghiên cứu 4.
Thông điệp cho ba mẹ khá rõ: không cần chọn giữa “chơi” và “học”. Con cần thời gian chơi tự do, và cũng được lợi nhiều khi ba mẹ ngồi cạnh, gợi ý, đặt câu hỏi, để con tự khám phá câu trả lời.
Đồ chơi mở như khối gỗ, hộp rỗng, thìa gỗ, bộ thả hình, xếp hình; chơi giả vờ như uống nước từ chiếc cốc rỗng; hát, vỗ tay theo nhịp, chơi “Simon nói” 2.
Hát, nhảy, vẽ; kể chuyện rồi hỏi con nhớ được gì; chơi hóa trang; cùng làm việc nhà; hẹn bạn chơi để tập chia sẻ; leo trèo, nhảy lò cò 2.
AAP cũng cho rằng ở tuổi 4–6, học qua chơi nên đi cùng những hoạt động có cấu trúc như đọc, ghi nhớ và làm phiếu bài tập, chứ không phải loại bỏ chúng 2. Điều quan trọng là cách ba mẹ đưa tờ bài tập đến với con.
Chơi không làm con chậm lại; chơi là cách bộ não trẻ nhỏ lớn lên 1. Ba mẹ không cần thêm lớp học thêm, chỉ cần thêm thời gian chơi cùng con mỗi ngày, cùng một chút khéo léo để biến những tờ giấy, khối gỗ hay việc nhà thành trò chơi 24. Khi con vui, con sẽ học, và con sẽ muốn học tiếp.
Bài viết tổng hợp từ các nguồn trên để ba mẹ tham khảo, không thay cho lời khuyên của bác sĩ hay chuyên gia khi bé có dấu hiệu chậm phát triển.
Bé 1–5 tuổi · 7 phút đọc
Đọc sách cùng con mỗi ngày giúp bé có thêm hàng trăm nghìn từ trước khi vào lớp 1. Cách đọc “đối thoại” biến bé từ người nghe thành người kể chuyện.
Bé 1–5 tuổi · 7 phút đọc
Nghiên cứu về trẻ song ngữ nói gì về nỗi lo “học hai thứ tiếng sẽ chậm nói”, và cách cho bé làm quen tiếng Anh mà vẫn giữ tiếng Việt vững vàng.